Uluslararası İslam ve Psikoloji Konferansı

“Nöroteoloji, dinin ve tevhid inancının akla uygun olduğunu gösteren bir bilim dalı olarak kendisini gösteriyor.” diyen Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Prof. Dr. Nevzat Tarhan, akıl ve vahyin birbirinin karşıtı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini dile getirdi. 

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bilimsel gelişmelerin insanın ruh, kalp ve anlam dünyasına ilişkin yeni değerlendirmeleri beraberinde getirdiğini belirterek, İslam ve psikolojinin birbirini tamamladığını söyledi. Tarhan, “Ruhumuzun varlığını akıl gözüyle görebiliyoruz.” ifadelerini de kullandı. 
 

Üsküdar Üniversitesi, psikoloji ile İslam düşüncesini uluslararası akademik bir zeminde buluşturacak önemli bir organizasyona ev sahipliği yapıyor. Risale- Nur Araştırmaları Platformu öncülüğünde, Uluslararası İslami Psikoloji Öğrencileri Derneği iş birliğiyle düzenlenen “Uluslararası İslam ve Psikoloji Konferansı”, 9-11 Eylül 2026 tarihleri arasında Üsküdar Üniversitesi Merkez Yerleşke Nermin Tarhan Konferans Salonunda gerçekleştiriliyor. 

Üç gün sürecek konferansın açılışı Kur’an-ı Kerim tilavetiyle başladı. 

Prof. Dr. Tarhan: “Ruhumuzun varlığını akıl gözüyle görebiliyoruz”

Açılış konuşmasını yapan Üsküdar Üniversitesi Yönetim Üst Kurulu Başkanı ve Kurucu Rektör Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “İslamiyet ile psikoloji arasında yaklaşık 200 senedir bir kriz yaşanıyor. İslamiyet’in ruh kavramını, kalp kavramını ve özellikle insan kavramını birçok psikoloji ekolü reddediyordu. İnsanı sadece dünyasal bir varlık olarak düşünüyor, ruhu ispatlanamamış ve bilim dışı bir durum olarak görüyordu.” dedi.

Son yıllarda özellikle kuantum fiziği ve beynin çalışma biçimine ilişkin bilimsel gelişmelerin farklı bir bakış açısını beraberinde getirdiğini dile getiren Tarhan, “Son zamanlarda özellikle kuantum fiziğinin ortaya çıkması ve insan beyninin nasıl çalıştığının anlaşılmasıyla yeni sonuçlar ortaya çıktı. Ruhumuzun varlığını akıl gözüyle görebiliyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Nöroteoloji, akıl ve vahyin birlikte değerlendirilebileceğini gösteriyor”

“Nöroteoloji” başlığında bildiri sunan Prof. Dr. Tarhan, bu kavramın Türkiye’de 2000’li yılların sonlarında gündeme getirdiğini belirterek, kavramın ilk dönemlerde yanlış anlaşıldığını söyledi.

“Nöroteoloji, dinin ve tevhid inancının akla uygun olduğunu gösteren bir bilim dalı olarak kendisini gösteriyor.” diyen Tarhan, akıl ve vahyin birbirinin karşıtı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini dile getirdi. 

“Haz kısa vadeli, mutluluk uzun vadeli”

Sunumunda haz ve mutluluk arasındaki farka ilişkin bir video gösteren Tarhan, modern yaşam kültürünün bu iki kavramı birbirine karıştırdığını ifade etti.

Tarhan, “Hazzı, zevki mutlulukla karıştırıyoruz. Zevk kısa vadelidir, mutluluk uzun vadelidir. Hedonizm bir yaşam felsefesi olarak sunuluyor. Kapitalizmin ve Batı kültürünün bize öğrettiği yaşam biçimi büyük ölçüde haz odaklı oldu.” diye konuştu.
Nörobilim çalışmalarının da haz ve mutluluk arasındaki farkı anlamada yeni bilgiler ortaya koyduğunu belirten Tarhan, “İnsan beyni sadece dopamin odaklı bir yaşam için yaratılmış değildir. Dopamin daha çok hazla, serotonin ise anlam ve daha kalıcı bir mutlulukla ilişkilidir.” ifadelerini kullandı.

“Kadim kültür yeniden hatırlanıyor”

Batı dünyasında son dönemde kadim kültürlere ve manevi kaynaklara yönelik ilginin arttığını savunan Tarhan, psikoloji ve psikiyatri çevrelerinde de bu yönde çalışmalar yapıldığını söyledi.

Tarhan, “Amerika’da psikiyatri ve psikoloji çevrelerinde ‘Kadim kültürü ihmal ettik, bunu tekrar yaşatalım’ yaklaşımıyla çok sayıda kitap çıkmaya başladı. Kadim kültür dediğimizde Mevlana, Muhyiddin Arabi, İbn-i Sina ve Farabi gibi isimlerin bize öğrettikleri bilgiler de bunun içerisinde.” dedi.

“Batı felsefesinin Kur’an-ı Kerim’i keşfetmek üzere olduğunu düşünüyorum”

Bilimsel gelişmelerin din ile bilim arasındaki ilişkiye yeni bir perspektif kazandırdığını ifade eden Tarhan, “Batı felsefesinin Kur’an-ı Kerim’i keşfetmek üzere olduğunu düşünüyorum. Bu çağda bilimsel sağlamlık öne çıktı. Bilimsel sağlamlıkla Tevhid ve Kur’an-ı Kerim’in daha iyi anlaşılacağını düşünüyorum.” ifadelerini kullandı.

“Para mutluluk satın alamıyor”

Prof. Dr. Tarhan, sunumunda ABD’de ekonomik büyüme ile mutluluk düzeylerini karşılaştıran bazı istatistiklere de yer verdi.

Milli gelirdeki artışa rağmen mutluluk düzeylerinde aynı oranda yükselme görülmediğini belirten Tarhan, “Ekonomik gelir yükseliyor ama mutluluk aynı şekilde artmıyor, hatta bazı dönemlerde azalıyor. Yani para mutluluk satın alamıyor.” diye konuştu.

“Gençlerde yalnızlık dikkat çekici boyutlarda”

Tarhan, BBC ile Manchester Üniversitesi tarafından yapılan geniş katılımlı bir yalnızlık araştırmasına da değinerek gençlerin yalnızlık düzeylerinin dikkat çekici olduğunu söyledi.

Sunumunda aktardığı araştırma sonuçlarına göre 16-24 yaş grubunda yalnızlığın ileri yaş gruplarından daha yüksek çıktığını ifade eden Tarhan, gençler arasında artan dijitalleşmenin yüz yüze iletişimi azalttığına dikkat çekti.

Depresyon ve intihar verilerine dikkat çekti

Sunumunda depresyon, kendine zarar verme ve intihar davranışlarına ilişkin bazı Amerikan istatistiklerine de yer veren Tarhan, özellikle 2010’lu yıllardan itibaren ruh sağlığı sorunlarında belirgin artış görüldüğünü ifade etti.

Tarhan, “Majör depresyon ve depresif belirtilerin özellikle 2010 sonrasında olağanüstü arttığını görüyoruz. İntihar istatistiklerinde de özellikle 2011’den itibaren ciddi bir sıçrama var.” diye konuştu.

Dünya Sağlık Örgütünün intiharı önlemeye yönelik programlarına da değinen Tarhan, koruyucu ruh sağlığı çalışmalarının önemine dikkat çekti.

Üç kritik değişkene dikkat çekti

Modern insanın yaşadığı ruhsal problemlerin arkasında üç önemli değişken bulunduğunu ifade eden Tarhan, bunları sekülarizm, narsisizm ve materyalizm olarak sıraladı.

Prof. Dr. Tarhan, “Birincisi dünyacılık yani sekülarizm. İkincisi narsisizm; başarı, bedensel rahatlık, kibir ve yarışmacılığın ön plana çıkması. Üçüncüsü ise materyalizm. Sosyal ve manevi hayatı etkileyen bu yaklaşım artık yalnızca cehaletten değil, bilimsel düşüncenin yanlış yorumlanmasından da beslenebiliyor.” ifadelerini kullandı.

Kur’an’daki “kalp” kavramına dikkat çekti

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Kur’an-ı Kerim’deki kalp kavramının yalnızca anatomik organ olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, beynin duygu dünyasıyla ilişkili limbik bölgelerine dikkat çekti.

Tarhan, insan gözünün elektromanyetik spektrumun yalnızca dar bir bölümünü algılayabildiğini hatırlatarak, varlığın yalnızca beş duyu üzerinden açıklanamayacağını söyledi.

“Beynimiz bir network ile çalışıyor”

Beynin bağlantısallık ilkesiyle çalışan bir ağ sistemi olduğunu ifade eden Prof. Dr. Tarhan, yapay sinir ağlarının da insan beyninin çalışma biçiminden esinlendiğini belirtti.
Yapay zekâ ve olasılıksal hesaplama modellerine de değinen Prof. Dr. Tarhan, tevhid inancının bu modeller üzerinden tartışılabileceğini söyledi.

Beyin ve ruh ilişkisini bilgisayarın donanım ve yazılım yapısına benzeten Tarhan, insanın yalnızca maddi yapısıyla açıklanamayacağını ifade etti.

“İslam ve psikoloji birbirini tamamlıyor”

Psikiyatrik hastalıkları da madde ve mana ilişkisi üzerinden değerlendiren Prof. Dr. Tarhan, bazı ruhsal hastalıkların beyin devrelerindeki bozulmalarla birlikte insanın anlam dünyasında yaşanan kopuşlarla ele alınabileceğini söyledi.

Prof. Dr. Tarhan, “Psikiyatrik hastalıklarda madde dünyasıyla mana dünyası arasındaki bağın kopması ve beyindeki devrelerin bozulması söz konusu olabiliyor. Bu nedenle İslam ve psikolojinin birbirini tamamladığını burada görüyoruz.” dedi.

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, nöroteolojinin ruh sağlığına katkıları konusunda çok daha geniş bir tartışma alanı bulunduğunu ifade ederek, sunumunda özellikle bu alana yöneltilen itirazlara cevap verecek bir giriş yapmayı amaçladığını belirtti.

Prof. Dr. Mehmet Zelka: “İnsanın huzur, mutluluk ve anlam arayışı devam ediyor”

Üsküdar Üniversitesi Risâle-i Nur Araştırmaları Platformu (RİNAP) Başkanı Prof. Dr. Mehmet Zelka, bilim ve teknolojide yaşanan gelişmelerin insan hayatını önemli ölçüde kolaylaştırdığını ancak insanın psikolojik ve manevi ihtiyaçlarının devam ettiğini söyledi.

Modern insanın farklı sorunlarla karşı karşıya kaldığını belirten Prof. Dr. Zelka, “Bütün bu gelişmelere rağmen insanın huzur, mutluluk ve anlam arayışı devam etmektedir.

Modern insan; yalnızlık, kaygı, stres, depresyon, aile içi problemler ve sosyal ilişkilerde yaşanan çeşitli güçlüklerle karşı karşıyadır.” dedi.

Prof. Dr. Zelka, yaşanan bu sorunlarla birlikte psikolojik ve psikiyatrik desteğe duyulan ihtiyacın da giderek daha görünür hale geldiğini kaydetti.

“İslam ile psikoloji arasında önemli bir buluşma alanı var”

İnsanın manevi yönünün de değerlendirilmesi gerektiğine işaret eden Prof. Dr. Zelka, “Bugün sorulması gereken önemli sorulardan biri şudur: Çağdaş psikolojinin bilimsel birikimi ile İslam’ın insan, ruh, kalp, nefis ve maneviyat anlayışı nasıl bir araya getirilebilir?” diye konuştu.

İslam düşüncesinin asırlara dayanan insan ve maneviyat birikimine dikkat çeken Prof. Dr. Zelka, “Kanaatimizce, İslam’ın asırlardır oluşturduğu bu zengin insan ve maneviyat birikimi, çağdaş psikolojiye insanı daha bütüncül anlamak için önemli katkılar sağlayabilir.” dedi.

Prof. Dr. Zelka, “İman, ibadet, dua, zikir, sabır, şükür, tevekkül, tövbe, ümit, affetme ve merhamet… Bunlar yalnızca dini kavramlar değil, aynı zamanda insanın duygu, düşünce ve davranış dünyası ile yakından ilişkili kavramlardır.” ifadelerini kullandı.

Şeyh Nafiullah Aşırov: “İnsanın kim olduğunu bilmesi çok önemli”

Konferans kapsamında katılımcılara hitap eden Asya Bölgesi Başmüftüsü Şeyh Nafiullah Aşırov Tatarca yaptığı konuşmasında konferansın temasının son derece önemli olduğunu dile getirerek, insanın kim olduğunu bilmesinin, Allah’ın kudretini anlaması açısından önemli olduğunu söyledi.

Aşırov, “İnsana akıl verildi ve iki yol gösterildi. Şükür yolu da inkâr yolu da gösterildi. İnsan aklını kullanırsa inşallah şükür yolunu tercih edecektir.” ifadelerini kullandı.

Şeyh Nafiullah Aşırov, konferansın düzenlenmesinde emeği geçenlere teşekkür ederek Üsküdar Üniversitesine yönelik iyi dileklerini iletti.

Resul Hacıyev: Ruh sağlığı konusunda çok ciddi bir medeniyet mirasımız var

Konferansın açılışında konuşan Avrupa Müslümanlar Forumu Yönetim Kurulu Üyesi Resul Hacıyev, Avrupa Müslümanlar Forumunun 36 ülkede faaliyet gösterdiğini kaydederek, kuruluşun bilimsel araştırmalara ve akademik konferanslara önem verdiğini belirtti.

İslam medeniyetinde insan psikolojisi ve ruh sağlığı üzerine önemli eserler veren isimler bulunduğunu belirten Hacıyev, Ebu Zeyd el-Belhi, İbn-i Sina, Farabi ve İmam Gazali gibi isimleri hatırlattı.

Hacıyev, bu alimlerin insanın ruhsal dünyasına ilişkin önemli eserler bıraktığını belirterek, “Zamanımızda bu araştırmaların aynı şekilde devam etmesi çok önemlidir. Ruh sağlığı konusunda çok ciddi bir medeniyet mirasımız var.” dedi.

Prof. Dr. İlham Mirac: “İnsanın maddi ve manevi mahiyetini en iyi bilen onun yaratıcısıdır”

Üsküdar Üniversitesi Risâle-i Nur Araştırmaları Platformu RİNAP Yönetim Kurulu Üyesi ve Konferans Düzenleme Kurulu Başkanı Prof. Dr. İlham Mirac, insan varlığının maddi ve manevi boyutlarıyla ele alınması gerektiğini ifade ederek, “Konferansımızın temel konusu insandır. İnsan kimdir? Nasıl bir varlıktır? Nasıl ki bir harf katipsiz olamaz, aynen öyle de bu muhteşem kitab-ı kebir-i kâinatın ve onun küçük bir misali olan insanın da yaratıcısız olması düşünülemez.” dedi.

İnsanın mahiyetinin anlaşılmasında Kur’an-ı Kerim ve sünnetin önemine işaret eden Prof. Dr. Mirac, “Yapan bilir, bilen konuşur kaidesince, insanın maddi ve manevi mahiyetini en iyi bilen de onun yaratıcısıdır. En güzel bir şekilde bildiren kitap Kur’an-ı Kerim, bu kitabı en güzel ders veren muallim de Hazreti Muhammed’dir.” ifadelerini kullandı.

Fatma Ahmed: “Benzer düşüncedeki insanların bir araya gelmesi çok kıymetli”

Konferansın açılış bölümünde, sağlık gerekçeleri nedeniyle programa katılamayan Uluslararası İslami Psikoloji Öğrencileri Platformu (ISIP) Kurucu Ortağı ve Yönetici Direktörü Jamaleddin Miri’nin selamları katılımcılara iletilirken, Başkan Yardımcısı Fatma Ahmed de Kanada’dan video mesajla konferansa katıldı.

Fatma Ahmed, “Aynı vizyonu paylaşan insanlar bir araya gelip yeteneklerini ve bilgilerini paylaştıklarında ortaya çıkacak sonuçları duymak için heyecanlıyım. Benzer düşüncedeki insanların bir araya gelmesi çok kıymetli.” ifadelerini kullandı.

Konferansta açılış konuşmaları ardından hediye takdimi ve aile fotoğrafı çekimi gerçekleştirildi.

Psikoloji ve İslam düşüncesine disiplinler arası bakış

Konferans kapsamında insanın psikolojik yapısı, ruh sağlığı, anlam arayışı ve değerler ile İslam düşüncesinin psikolojiyle kesişen yönlerinin farklı akademik perspektiflerden ele alınarak uluslararası katılımla gerçekleştirilip konferansta; yasın Kur’an ayetleri perspektifinden ele alınması, nefs psikolojisi ve psikoterapisi, dinî ve tasavvufî hikâyelerin terapötik potansiyeli, tasavvuf ve psikoloji, niyetin psikoterapötik süreçlere etkileri, manevî terapi ve psikolojik dayanıklılık gibi başlıklar tartışılmış olup üç gün süren konferans, 11 Eylül Cuma günü Üsküdar Üniversitesi Güney Yerleşke RİNAP Salonu’nda gerçekleştirilerek genel değerlendirme oturumuyla sona ermiştir.